Home / معرفی پروژه / معرفی پروژه بین المللی ترسیب کربن

معرفی پروژه بین المللی ترسیب کربن

معرفی پروژه بین المللی ترسیب کربن

سایت اجرایی پایلوت پروژه ترسیب کربن در محدوده شهرستان سربیشه واقع در استان خراسان جنوبی و در حوزه آبخیزی به مساحت ۲۲۵ هکتار واقع شده و تعداد ۳۷ روستا را به عنوان روستاهای هدف در بر می گیرد.

ترسيب كربن (Carbon Sequestration) به معناي جذب دي اكسيد كربن اضافي موجود در جو است که یکی از روشهای تبديل آن به مواد آلي، توسط اندامهاي هوايي و زيرزميني گياه از طریق كاشت گونه هاي مقاوم مرتعي در مراتع تخريب شده مي باشد. اهميت ترسيب كربن در اين است كه با كاهش انتشار  يكي از گازهاي گلخانه اي موجود در جو (CO۲)، روند افزايش دماي كره زمين را كاهش داده كه خود اثرات مطلوب زيست محيطي را به دنبال خواهد داشت.

پروژه بين‌المللي ترسيب كربن ابتکاری مشترک بین دولت جمهوری اسلامی ایران و برنامه عمران ملل متحد می باشد كه از سال ۲۰۰۵ در منطقه حسين آباد شهرستان سربيشه، خراسان جنوبي اجرا شده است. اين پروژه در راستاي تحقق يكي از اولويت هاي توسعه دولت جمهوري اسلامي ايران يعني مقابله با بيابانزايي وتخریب سرزمین و با هدف توسعه يك مدل مدیریت مشارکتی و احياي اقتصادي منابع طبيعي تخريب شده در مناطق خشک و نیمه خشک و نيز توسعه پايدار روستايي مشتمل بر ظرفيت سازي براي مردم، دستگاه هاي محلي و افزایش جذب کربن اتمسفر در راستای مقابله با گرمایش کره زمین طراحی شده است. لذا به عنوان يك برنامه در اولويت، مسائل حفاظت محيط زيست جهاني و اولويت هاي توسعه ملّي را تواماً در بر مي گيرد.

فاز اول پروژه از نيمه سال ۲۰۰۳، در دشت حسين آباد غيناب سربيشه واقع در استان خراسان جنوبي در مساحت ۱۲۵ هزار هکتار آغاز شده و به دنبال موفقيت هاي به دست آمده در پايان فاز اول پروژه ترسيب كربن و با موافقت دفتر برنامه عمران ملل متحد مقرر گرديد فاز دوم پروژه با هدف توسعه وگسترش دستاوردهاي پروژه در فاز اول تعريف گردد. لذا سند فاز دوم با همكاري دفتر امور بيابان و دفتر UNDP تدوين و در سال ۱۳۸۹به امضا رسيد.

اهمیت اجرای طرح در استان به شرح زیر می باشد:

    • کاهش گازهاي گلخانه ای با توجه به ظرفیت بالای منطقه در زمینه ترسیب کربن
    • احیای مشارکتی مراتع تخریب یافته منطقه و در نهایت ارایه مدل مدیریت مشارکتی مراتع
    • عمل به تعهدات جمهوری اسلامی ایران در قبال کنوانسیون های بین المللی
    • بهبود وضعیت اقتصادی اجتماعی ساکنان منطقه (بهبود شاخص توسعه انسانی)
    • ارایه مدل توسعه پایدار روستایی در منطقه اجرای پروژه
    • رهیافت جامع نگر و تغییر نگرش در برنامه های توسعه روستایی بجای بخشی نگری

هدف از اجرای طرح      

هدف اصلي از اجراي اين پروژه، ارتقاي توانمندي جوامع محلي در جهت احيا، مديريت، توسعه وبهره برداري پايدار از منابع طبيعي و نيز توسعه روستايي بوده است. از اين رو در اين پروژه محور و مبناي فعاليت ها بر جوامع روستايي متمركز مي باشد و راهبرد اجرايي پروژه بر رعايت سه اصل تاثيرگذار بر احيا و مديريت مشاركتي منابع ‌طبيعي يعني نيازهاي توسعه‌اي، مسائل زيست محيطي و مسائل اجتماعي اقتصادي استوار مي باشد. اين پروژه در راستاي بكارگيري برنامه‌ريزي پائين به بالا با واگذاري مسئوليت هاي برنامه‌ريزي و مديريتي محلي به سطوح عامه مردم جوامع هدف را قادر خواهد كرد تا ضمن مديريت بهتر منابع، مسئوليت بيشتري را در تأمين معيشت خود داشته باشند . اين برنامه ها، طي يك فرايند جامع با برنامه هاي سازمان هاي اجرايي محلي تلفيق گرديده و به تدوين برنامه هاي توسعه روستايي محلي انجاميده است.

به طور کلی اهداف پروژه را در سه قسمت اصلی می توان خلاصه نمود:

  1. هدف جهاني پروژه: ارائه مدل ترسيب كربن در مناطق خشك و نيمه خشك.
  2. هدف ملي: احياي مشارکتی مناطق تخريب يافته منطقه اجرایی پروژه با مشاركت گروه هاي توسعه روستائي
  3. هدف منطقه اي: بهبود شاخص توسعه انساني مردم منطقه، توانمندسازي گروه هاي توسعه

استراتژي اجرايي پروژه

بر این اساس استراتژي اجرايي پروژه برمبنای اصول ذيل طراحی گردید:

  • سازماندهي و ايجاد تشكل هاي روستايي و بسيج جوامع محلي
  • تامين منابع مالي در گردش براي فعاليت هاي اشتغال زا، رفاهي و اقدامات مديريتي و احيايي
  • آموزش و ارتقاي ظرفيت هاي انساني
  • احياي منابع طبيعي تخريب يافته براي مردم و با كمك مردم
  • اتخاد رويكردي يكپارچه و همه جانبه‌نگر
  • انجام كار شبكه اي با دستگاه هاي محلي در جهت توسعه زيرساخت هاي مورد نياز
  • استفاده از همكاري توام زنان و مردان در مديريت منابع طبيعي
  • تبديل پروژه از نهالكاري صرف به بهره گيري مردم از منافع نهالكاري
  • ايجاد مشاغل جايگزين و پايدار
  • بازاريابي و ارتقاي كمي و كيفي فراورده هاي روستايي
  • ارائه خدمات در جهت ارتقای وضعیت بهداشت و آموزش در منطقه

در واقع گروه های توسعه روستایی اصيل ترین و مردمی ترین نهادهای مشارکتی در جوامع روستایی بوده که در صورت موفقیت و ثبات می توانند به عنوان پشتوانه ای محکم، ضامن پایداری و موفقیت اهداف مورد نظر در طرح های مشارکت مردمی باشند.

مراحل اجرایی طرح

با توجه به مبانی نظری و الگوی مفهومی توسعه پایدار و برای دستیابی به اهداف سه گانه توسعه پایدار، مبنای عملی بر اساس فرایندهای بیان شده و به منظور دستیابی به سرمایه های اجتماعی، انسانی، مالی، زیرساخت و طبیعی و در نتیجه انجام فعالیت ها اصلی در پنج گروه عمده زیر می باشد:

۱.       بسیج جامعه محلی، نهادسازی و کارگروهی

۲.       آموزش و بهره مندی از دانش و مهارت

۳.       درآمدزایی و ایجاد معیشت پایدار

۴.       بهبود خدمات توسعه ای پایه

۵.       مدیریت پایدار و مشارکتی منابع طبیعی

روش انجام کار بر جلب اعتماد و مشارکت جوامع محلی در برنامه ریزی، اجرا و پایش فعالیت ها و همچنین همکاری بین بخشی تمرکز دارد، با اجرای برنامه های آموزشی و ظرفیت سازی و ارتقا دانش در سطح محلی، مردم نه تنها قادر خواهند بود خواسته های خود را بیان نموده و در تصمیم گیری ها مشارکت داشته باشند، تقاضا در جامعه محلي برای تغییر و بهبود وضع موجود و نحوه بهره برداری و مدیریت منابع ایجاد خواهد شد. با سازماندهی و تشکیل سازمان محلی، جامعه محلی مسوولیت تهیه و اجرای طرح ها را بر اساس نیازهای خود به دست خواهند گرفت و فرایند توان افزایی تکمیل خواهد شد.

آنچه که در شکل گیری تمامی این گروه ها مشترک بوده وحائز اهمیت است، توجه به اصل وجود رابطه مستقیم بین میزان موفقیت فعالیت های توسعه ای در یک روستا و درصد عضویت و مشارکت مردم به ویژه زنان و اقشار آسيب پذيرتر جامعه دراین گروه ها می باشد. دراین شیوه، تمرکز برگروه های روستایی فقیری است که امکان استفاده ازسایر تسهیلات نهادهای رسمی و غیر رسمی را ندارند.

به منظور اجرایی نمودن این استراتژی در كنار ساير روش هاي مشاركتي معمول اصلي ترين روشي كه به عنوان يك مكانيسم علمي، عملي، موفق و همگام با ساختار اجتماعي منطقه به منظور ظرفيت سازي و بسيج جوامع محلي مورد استفاده قرار مي گيرد تشكيل گروه هاي توسعه روستايي و صندوق هاي خرد اعتباري با هدف تسهيل مشاركت روستائيان در فعاليت هاي اجرايي و مالي براي مديريت پايدار منابع طبيعي مي‌باشد.

تجربه بیش از ۱۳ سال پروژه ترسیب کربن شهرستان سربیشه، آن هم در یکی از محروم ترین مناطق کشور و با محدودیت های شدید بوم شناختی، ایمان و باور مسئولین و دست اندرکاران پروژه به نتایج و دستاورد های آن و نیز حمایت، پذیرش مسئولین و تصمیم گیران ملی و استانی نسبت به اهداف و چشم انداز توسعه ای پروژه، باعث گردید دست اندرکاران و متولیان پروژه با عزمی راسخ و اراده ای استوار، در مسیر توسعه و تعمیم آن در سطح ملی گام بردارند و این امر موجب تعمیم الگوی پروژه ترسیب کربن به کل کشور گردید. دستاوردها و موفقیت های چشمگیر این پروژه در امر احیا و توسعه مشارکتی منابع طبیعی و گام نهادن در مسیر توسعه پایدار روستایی با نگاه ویژه جوامع محلی بعنوان یکی از ارکان کلیدی توسعه پایدار، موجب گردید پروژه در سطح ملی و استقبال و حمایت بی نظیر مسئولین ملی و استانی و جوامع روستایی باعث شد تا کنون این پروژه در ۲۱ استان اجرایی گردد.

در پی تعمیم کشوری پروژه، پروژه تعمیم ترسیب کربن استان خراسان جنوبی با مشارکت اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری و استانداری استان خراسان جنوبی در منطقه سرچاه عماری از توابع شهرستان خوسف به مدت ۵ سال در سال ۹۳ به تصویب رسید. این منطقه در مساحتی بالغ بر ۹۸ هزار هکتار  می باشد که  فعالیت پروژه در سال ۹۳ در ۵  روستا  با ۵۶۳ نفر جمعیت شامل ۱۶۶ خانوار به صورت پایلوت آغاز گردید.

همچنین در پی موفقیت پروژه بین المللی ترسیب کربن در استان سند نهایی دومین پروژه بین المللی ترسیب کربن( فاز سوم پروژه) توسط آقای مهندس جلالی رییس سابق سازمان جنگل ها مراتع و آبخیزداری کشور و آقای گری لوییس معاون وقت دبیر کل سازمان ملل و مسوول دفتر برنامه عمران ملل در ایران و با حضور مدیران کل منابع طبیعی و آبخیزداری استانهای مجری این پروژه در روز جهانی بیابانزدایی سال ۹۶ (۲۷ خرداد ماه)امضاء شد.

این پروژه در ۴ استان خراسان جنوبی، خراسان شمالی، گلستان و یزد و با سه هدف جهانی، ملی و منطقه ای اجرا می گردد. فاز سوم پروژه بین المللی ترسیب کربن استان خراسان جنوبی در مساحتی بالغ بر ۱۵۰۰۰۰ هکتار در شهرستان نهبندان از آذرماه ۹۶ به طور رسمی آغاز به کار نموده است و در ادامه تصویب فاز سوم طرح تعمیم ترسیب کربن در کل شهرستان های استان اجرایی شد.

معرفی حوزه های کاری

عنوان پروژه بین المللی ترسیب کربن

فاز اول و دوم

پروژه تعمیم ترسیب کربن پروژه بین المللی ترسیب کربن

فاز سوم

محل اجرا شهرستان سربیشه شهرستان خوسف شهرستان نهبندان
مساحت ۲۲۵۰۰۰ هکتار ۹۸۰۰۰ هکتار ۱۵۰۰۰۰ هکتار
شرکای اجرایی سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور (FRWO) به عنوان نماینده دولت جمهوری اسلامی ایران، برنامه عمران ملل متحد UNDP  و جوامع محلی سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور (FRWO) و استانداری خراسان جنوبی و جوامع محلی سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور (FRWO) به عنوان نماینده دولت جمهوری اسلامی ایران، برنامه عمران ملل متحد UNDP  و جوامع محلی
تعداد روستاهای تحت پوشش ۴۰ ۱۷ ۱۶

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *